Những ngày gần đây, các hội nhóm chơi sinh vật cảnh bỗng chốc nhuốm màu ảm đạm. Trên dòng thời gian, những bài khoe cá thể Iguana (tên gọi phổ biến của rồng Nam Mỹ) xanh mướt, thân dài, giá từng lên đến vài chục triệu đồng dần bị thay thế bằng những thông báo "thanh lý gấp", "ai nhận nuôi cho", thậm chí "tặng không, chỉ cần có chỗ nuôi".

Coi chừng vướng vòng lao lý

Anh Nguyễn Minh Tuấn (phường Tăng Nhơn Phú, TP HCM), người có tiếng trong giới chơi rồng Nam Mỹ, cho biết loài này thuộc phụ lục II Công ước CITES. Tuy nhiên, việc mua bán công khai trên mạng xã hội đã khiến nhiều người lầm tưởng có thể nuôi tự do. Theo anh Tuấn, làn sóng "xả hàng" gần đây xuất phát từ tâm lý e ngại khi cơ quan chức năng siết chặt quản lý. "Trước động thái quyết liệt của cơ quan chức năng, nhiều người đã nhận thức rõ việc nuôi rồng Nam Mỹ đòi hỏi điều kiện pháp lý khắt khe chứ không đơn giản như lầm tưởng" - anh Tuấn nhận định.

Thực tế cho thấy lo ngại trên là có cơ sở khi hàng loạt cơ sở nuôi nhốt, kinh doanh bò sát ngoại lai không rõ nguồn gốc liên tiếp bị xử lý. Cuối năm 2025, Chi cục Kiểm lâm TP HCM phối hợp Công an xã Nhà Bè kiểm tra, phát hiện và tạm giữ 75 cá thể rồng Nam Mỹ không giấy tờ. Trước đó vài ngày, tại xã Củ Chi (TP HCM), lực lượng chức năng cũng tạm giữ 362 cá thể rồng Nam Mỹ cùng nhiều loài bò sát ngoại lai khác như rùa núi vàng, rùa cựa châu Phi. Điểm chung của các vụ việc này là nuôi nhốt quy mô lớn, kinh doanh công khai nhưng không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp.

Làn sóng “xả hàng” rồng Nam Mỹ xuất hiện trên mạng xã hội sau loạt thông tin siết chặt kiểm tra, xử lý

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Văn Đông, Đoàn Luật sư TP HCM, khẳng định pháp luật hiện hành quy định rất chặt chẽ về quản lý động vật hoang dã và ngoại lai. Người dân chỉ được phép nuôi, kinh doanh khi có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp như giấy phép nhập khẩu, chứng nhận sinh sản hoặc giấy tờ chuyển nhượng theo quy định.

Đối với hành vi nuôi nhốt, mua bán không giấy tờ, đặc biệt là số lượng lớn mang tính thương mại, người vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính và tịch thu tang vật. Nếu cơ quan chức năng xác định hành vi có tính chất trục lợi, có tổ chức hoặc liên quan đến loài nguy cấp, quý, hiếm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Luật sư Đông nhấn mạnh việc nuôi làm cảnh hay buôn bán nhỏ lẻ không phải là lý do miễn trừ trách nhiệm, bởi quy định này gắn liền với yêu cầu bảo đảm an toàn xã hội và bảo tồn đa dạng sinh học.

Lỗ hổng "rửa" nguồn gốc thú lậu

Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) vừa cảnh báo về những bất cập trong thực thi pháp luật đang tạo kẽ hở cho đối tượng buôn bán động vật hoang dã "rửa" nguồn gốc hàng nhập lậu.

Thực trạng này phơi bày qua 2 vụ án điển hình trong 4 tháng cuối năm 2025. Tại TP HCM, cơ quan chức năng phát hiện 81 cá thể động vật nguy cấp có hồ sơ "chuyển giao tự nguyện" hợp pháp, nhưng thực chất là hàng lậu được hợp thức hóa nhờ sự tiếp tay của một số cán bộ kiểm lâm. Tương tự, tại Đồng Tháp, 645 cá thể cá sấu Xiêm nhập lậu từ Campuchia vẫn có đầy đủ giấy xác nhận nguồn gốc.

Theo ENV, các đối tượng thường khai báo tăng đàn do sinh sản, dùng giấy tờ giả hoặc núp bóng "chuyển giao tự nguyện" để qua mặt cơ quan chức năng. Vụ việc tại Đồng Tháp cho thấy quy trình xác minh hiện tồn tại lỗ hổng lớn.

Việc quản lý tang vật cũng nảy sinh bất cập. Điển hình năm 2024, Đồng Tháp đã bán đấu giá hàng trăm rồng Nam Mỹ tịch thu được cho đối tượng buôn bán thay vì chuyển giao cứu hộ. ENV cảnh báo hành động này vô tình tiếp tay cho thị trường ngầm. Ngoài ra, việc cấp phép nuôi các loài thuộc phụ lục I CITES (như vẹt đỏ đuôi dài, vẹt đuôi dài military, vẹt xám châu Phi) trong bối cảnh hầu như không có nhập khẩu hợp pháp cũng đặt ra nghi vấn về việc "rửa" nguồn gốc động vật, ảnh hưởng uy tín Việt Nam.

Trước tình hình trên, ENV kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tạm dừng cấp phép nuôi thương mại loài thuộc phụ lục I CITES, hoàn thiện pháp lý và bổ sung loài nguy cơ cao như rồng Nam Mỹ vào danh mục loài ngoại lai xâm hại.

Đồng thời, lực lượng kiểm lâm địa phương cần siết chặt giám sát. ENV nhấn mạnh công tác quản lý không thể chỉ dựa trên hồ sơ giấy mà phải kiểm tra thực tế, đối chiếu kỹ lưỡng số lượng, khả năng sinh sản và nguồn gốc từng cá thể tại cơ sở nuôi.

Tác giả: Trần Thái

Nguồn tin: Báo Người Lao động